Hoe een ‘domme’ warmtepomp een ‘slimme’ warmtepomp kan worden
Bron: Sjouke Jacobsen 14 jan. 2026
De eerste praktijkervaringen van ondergetekende met de tado° Warmtepomp Optimizer X worden in dit artikel gedeeld.
De meeste warmtepompen worden aangestuurd op basis van een stooklijn en een aan/uit-thermostaat. De nieuwste trend is modulerende aansturing op basis van kamertemperatuur, energietarieven, buitentemperatuur, zonnestroomproductie en/of andere parameters. Panasonic biedt deze mogelijkheid sinds kort ook bij zijn warmtepompen, en is daarvoor een samenwerking aangegaan met technologiebedrijf tado°. In dit artikel beschrijft Sjouke Jacobsen zijn ervaringen hiermee.
Elk warmtepompmerk heeft eigen software die bepaalt hoe de warmtepomp wordt aangestuurd. De meeste warmtepompen werken met een stooklijn, waarbij de aanvoertemperatuur wordt bepaald aan de hand van de buitentemperatuur. Hoe lager de buitentemperatuur, hoe hoger de gevraagde aanvoertemperatuur, en omgekeerd. In de woning hangt vaak een aan/uit-thermostaat die de binnentemperatuur bewaakt en de warmtepomp zo nodig tijdelijk uitschakelt wanneer het te warm wordt. Zodra de binnentemperatuur weer onder de ingestelde waarde zakt, schakelt de warmtepomp weer in en bepaalt hij zijn vermogen en aanvoertemperatuur opnieuw op basis van de stooklijn.
Waarom geen modulerende thermostaat?
Waarom werken warmtepompen niet standaard met een modulerende thermostaat, zoals bij moderne cv-ketels gebruikelijk is? Het belangrijkste verschil tussen een cv-ketel en een warmtepomp zit in de snelheid van verwarmen en het aan/uit-gedrag. Een cv-ketel is vooral afgestemd op hoge-temperatuurverwarming. Een warmtepomp verwarmt traag en is daardoor beter geschikt voor lage-temperatuursystemen, zoals vloerverwarming. Voor een cv-ketel is frequent in- en uitschakelen geen groot probleem. Hoewel pendelen ook daar ongewenst is, geldt dat bij een warmtepomp in veel sterkere mate: elke extra aan/uit-schakeling is nadelig voor de levensduur van de compressor.
Stooklijn afstellen
Omdat een warmtepomp traag reageert op temperatuurveranderingen, is het gunstig dat hij alvast meer warmte levert wanneer de buitentemperatuur daalt. Andersom is het prettig dat hij bij een stijgende buitentemperatuur automatisch minder warmte levert. Een stooklijn op basis van buitentemperatuur sluit hier goed op aan. Die stooklijn is per woning verschillend, en vooral afhankelijk van het type afgiftesysteem en de isolatiegraad. Het vergt soms wat tijd en geduld om de stooklijn goed af te stellen op de warmtevraag van de woning.
De Panasonic-controller waarmee de stooklijn kan worden ingesteld. Aan de linkerkant de gewenste aanvoertemperaturen van het water, en onderaan de buitentemperaturen. De Warmtepomp Optimizer X van tado° neemt de regie van de controller over en past de stooklijn naar eigen inzicht aan.
Fabrikanten zitten niet stil
Een aantal warmtepompfabrikanten biedt inmiddels de mogelijkheid om de warmtepomp aan te sturen met een modulerende thermostaat, of stuurt zelf slim op efficiëntie door de warmtepomp gedurende de dag harder of juist minder hard te laten werken, op basis van buitentemperatuur en/of energietarieven. De warmtepomp kan dan zelf het verwarmingsvermogen bepalen en efficiënter draaien. Bij aansturing op energietarieven reageert de warmtepomp op dag- en nachttarieven of op dynamische tarieven. Tijdens dure uren kan hij zelfs tijdelijk uitschakelen, mits de warmtevraag dat toelaat. Ook kan hij bij de laagste dagtemperaturen minder hard werken, zodat hij met een hogere COP draait. Deze aansturing wordt steeds vaker ondersteund door AI, die het verwarmingsgedrag van de woning herkent en de werking van de warmtepomp daarop afstemt.
Eigen Panasonic-warmtepomp
Ondergetekende heeft sinds twee jaar een Panasonic-warmtepomp met een vermogen van 9 kW (bij +7 °C). Tot voor kort werd deze aangestuurd via een stooklijn. De controller, waarmee alle instellingen konden worden aangepast, fungeerde tegelijkertijd als thermostaat. De stooklijn is afgestemd op de vloerverwarming op de begane grond, met negen groepen. Op de verdieping draaien zes convectoren mee op dezelfde lage aanvoertemperatuur. Het systeem werkt zonder zoneregeling: alle groepen en radiatoren staan volledig open. Er is geen buffervat aanwezig; de vloer fungeert als buffer, omdat het beton veel warmte opslaat.
De Panasonic-warmtepomp met een vermogen van 9 kW (bij +7 °C).
tado° Warmtepomp Optimizer
Panasonic kondigde in mei 2025 een samenwerking aan met tado°, inclusief een aandeleninvestering van 30 miljoen euro. De samenwerking richt zich op het versterken van de energiebeheeroplossingen van tado° en een optimale integratie met Panasonic-warmtepompen. In september lanceerden beide partijen onder meer Aquarea Sync. Met behulp van de Warmtepomp Optimizer X wordt de aansturing van de warmtepomp volledig overgenomen van de Panasonic-controller. De aanvoertemperatuur kan daarbij onder meer worden aangepast op basis van buitentemperatuur en uurprijzen voor elektriciteit. De regeling is gericht op lange draaitijden bij een lager vermogen, om pendelgedrag te voorkomen.
Eerste ervaringen
De warmtepomp draait inmiddels vier weken met de Warmtepomp Optimizer X en Aquarea Sync. In de woonkamer hangt een draadloze tado°-thermostaat die in het systeem is geïntegreerd. Het koppelen van de systemen is eenvoudig, bijna té eenvoudig. Een uitgebreide papieren handleiding ontbreekt; uitleg is te vinden in de app en online. Het systeem is zo opgezet dat de gebruiker slechts een beperkt aantal instellingen hoeft te kiezen, waarna de applicatie de verwarming regelt. Er kan worden gekozen uit verschillende profielen: comfort (sneller opwarmen), standaard, gemiddeld (met een verwachte energiebesparing van circa 4 procent), eco (circa 7 procent besparing) en eco-plus (waarbij de opwarmtijd aanzienlijk langer mag zijn en de verwachte besparing rond de 11 procent ligt).
Het complete pakket van tado°, met onder meer de thermostaat, dat bij de Warmtepomp Optimizer X hoort.
Activeren van extra ‘skills’
Bij het activeren van extra ‘skills’ kan worden ingesteld hoe lang per dag de energiebesparende stand actief mag zijn, variërend van één tot zeven uur. Daarnaast kan het type energietarief worden gekozen: vast, dynamisch of een vast tarief op basis van tijdsblokken. Ook kan worden ingesteld of de buitentemperatuur moet worden meegenomen in de berekening, aangezien een hogere buitentemperatuur leidt tot een hogere COP. De applicatie heeft geen directe koppeling met de energiemeter en kan dus niet meten hoeveel zonnestroom daadwerkelijk wordt teruggeleverd. Wel kan de gebruiker aangeven of er zonnepanelen zijn, hoeveel panelen, de ligging en de verwachte opbrengst. Op basis daarvan wordt de zonnestroomproductie geschat. In die uren laat de warmtepomp zich extra draaien. Verder kan op basis van locatie worden ingesteld dat de warmtepomp energie bespaart bij afwezigheid, en de woning geleidelijk weer opwarmt bij thuiskomst. Ook detecteert de applicatie snelle afkoeling van een ruimte, bijvoorbeeld door een open raam of deur, en stuurt hierover een melding. De tado°-thermostaat meet daarnaast de luchtvochtigheid en geeft adviezen voor een gezond binnenklimaat.
Kiezen tussen comfort en economie
Om inzicht te krijgen in de werking van de Warmtepomp Optimizer X is gekozen voor de hoogste besparingsstand. De warmtepomp mag dan extra lang over het opwarmen doen. Bij de gematigde temperaturen begin december werkte dat prima. Of dit ook lukt bij temperaturen rond of onder het vriespunt, moest toen nog blijken. Er is geëxperimenteerd met het aantal uren dat de energiebesparende stand actief mag zijn. De warmtepomp blijkt vooral te sturen op buitentemperatuur en energietarieven. De woning wordt voornamelijk verwarmd tijdens de goedkoopste uren, terwijl tijdens de duurste tijdsblokken de gevraagde kamertemperatuur tot 2,5 graden wordt verlaagd en de stooklijn wordt aangepast. Indien nodig schakelt de warmtepomp tijdelijk uit.
Minder vermogen bij koud weer
Een temperatuurdaling van 2,5 graden is fors, zeker bij vloerverwarming, waarbij het uren kan duren voordat de vloer weer is opgewarmd. Na enige experimenten is gekozen om de energiebesparende stand maximaal twee uur te laten duren. Bij lagere buitentemperaturen zal dit mogelijk moeten worden teruggebracht naar één uur. Het is jammer dat niet meerdere tijdsblokken per dag kunnen worden ingesteld. Momenteel wordt nog verwarmd op basis van dag- en nachttarieven, met een verschil van ongeveer 3 cent per kWh. Dat levert beperkte besparingen op. De warmtepomp stuurt daardoor vooral op buitentemperatuur en levert bij lage buitentemperaturen overdag minder vermogen. Bij dynamische tarieven kan het verschil tussen hoge en lage prijzen aanzienlijk groter zijn. Verwacht wordt dat de warmtepomp dan sterker zal sturen op goedkope en dure uren, wat tot grotere besparingen kan leiden. De zonnestroomfunctie is kort getest, maar in de winterperiode bleek de geschatte opbrengst te hoog. Deze functie is daarom tijdelijk uitgeschakeld en zal vanaf februari opnieuw worden getest.
Te krap voor optimaal comfort
Het grootste deel van december lag de buitentemperatuur tussen de 5 en 10 °C, ideaal voor warmtepompen om hoge COP’s te halen. Toch waren er dagen met veel wind, waardoor de gevoelstemperatuur lager lag. Door de koude straling van ramen bleek de ingestelde stooklijn soms net te krap voor optimaal comfort. De tado°-thermostaat detecteerde dit en liet de Warmtepomp Optimizer X de stooklijn automatisch iets verhogen. Dit verbeterde het comfort merkbaar, zonder handmatige ingrepen. Opvallend is ook dat de warmtepomp in de eco-plusmodus rustiger en gelijkmatiger opwarmt dan met de standaard Panasonic-aansturing: de warmtepomp draait vaker en langer op een lager vermogen.
Boiler nog niet aangesloten
De 200 liter grote tapwaterboiler wordt momenteel nog verwarmd door een aparte ventilatieluchtwarmtepomp van 3 kW. Om ook voor tapwater gebruik te maken van de Warmtepomp Optimizer, is het plan om de installatie aan te passen zodat de Panasonic-warmtepomp via een driewegklep ook de boiler aanstuurt. In de zomer kan de boiler dan zoveel mogelijk met zonnestroom worden verwarmd, en in de winter tijdens uren met lage elektriciteitsprijzen. De praktijkervaring hiermee moet nog volgen.
Vertrouwen op systeem
Als gebruiker wil je graag begrijpen waarom de warmtepomp bepaalde keuzes maakt: waarom wordt de gevraagde temperatuur ineens verhoogd? Waarom schakelt de warmtepomp uit? Waarom verwarmt hij terwijl de thermostaat al 0,2 graden boven de ingestelde waarde staat? Die transparantie ontbreekt deels; de aansturing is het resultaat van algoritmes die niet altijd inzichtelijk zijn. Een slimme aansturing vraagt daarom om ‘loslaten’. Uiteindelijk moet je erop vertrouwen dat het systeem zijn werk goed doet. Het is minder geschikt voor gebruikers die volledige controle willen houden.
Basis is goed
Tot nu toe maken de Warmtepomp Optimizer X en de bijbehorende app slimme keuzes die vertrouwen geven in een efficiëntere aansturing van de warmtepomp. De basis is goed en de verwachting is dat de functionaliteit verder wordt uitgebreid. Voor gebruikers die graag finetunen zou het wenselijk zijn om meer parameters handmatig te kunnen instellen. Ook zou het waardevol zijn als de daadwerkelijke zonnestroomproductie wordt meegenomen, zeker met het oog op het verdwijnen van de salderingsregeling in 2027. Of de gerealiseerde besparing voldoende is om het abonnement van 49,99 euro per jaar te rechtvaardigen, is lastig te beoordelen. Het systeem biedt in elk geval meer comfort en ontzorging op het gebied van efficiënt energiegebruik.
Bron: Sjouke Jacobsen 14 jan. 2026
